Quy trình kỹ thuật xử trí sốc phản vệ

TÓM TẮT NỘI DUNG CHÍNH CỦA TÀI LIỆU

Tài liệu được trình bày theo cấu trúc của một quy trình kỹ thuật, gồm các phần: đại cương, chỉ định, chống chỉ định, thận trọng, chuẩn bị, các bước tiến hành, theo dõi và xử trí tai biến, tài liệu tham khảo và phụ lục danh mục chuẩn bị. Phần đại cương xác định sốc phản vệ là phản ứng dị ứng nặng, xảy ra do sự giải phóng ồ ạt các chất trung gian hóa học từ dưỡng bào và bạch cầu ưa base sau khi người bệnh tiếp xúc với dị nguyên. Tình trạng này có thể diễn biến rất nhanh, dẫn đến suy tuần hoàn – hô hấp nếu không được xử trí kịp thời.

Về chỉ định, quy trình áp dụng cho tất cả các trường hợp đã chẩn đoán hoặc nghi ngờ sốc phản vệ. Các biểu hiện gợi ý gồm khó thở, tụt huyết áp, mạch nhanh, phù thanh quản, nổi mày đay toàn thân, tím tái hoặc các dấu hiệu suy hô hấp – tuần hoàn cấp tính sau khi tiếp xúc dị nguyên. Tài liệu nêu không có chống chỉ định tuyệt đối khi đã xác định sốc phản vệ; trong đó Adrenaline cần thận trọng ở người bệnh tim mạch nặng nhưng vẫn là thuốc quan trọng nhất để cứu sống người bệnh.

Phần thận trọng nhấn mạnh cần lưu ý người bệnh có tiền sử dị ứng thuốc, thức ăn, nọc côn trùng, huyết thanh hoặc vaccine. Các khoa, phòng cần luôn sẵn sàng hộp chống sốc khi thực hiện tiêm thuốc, truyền dịch, dùng vaccine, thủ thuật hoặc các can thiệp có nguy cơ gây phản vệ. Người bệnh sau khi tiếp xúc với dị nguyên cần được theo dõi sát, nhất là trong các tình huống dùng thuốc đường tiêm, truyền hoặc sử dụng chất có nguy cơ dị ứng cao.

Phần chuẩn bị gồm các nội dung về nhân lực, thuốc, vật tư, trang thiết bị, người bệnh, hồ sơ, thời gian và địa điểm thực hiện. Nhân lực tham gia gồm bác sĩ, điều dưỡng và nhân viên hỗ trợ. Thuốc cần chuẩn bị gồm Adrenaline, corticoid, thuốc kháng histamin, dịch truyền và Salbutamol. Vật tư gồm dây truyền, kim luồn, bơm tiêm, canuyn, mask, ống nội khí quản và dụng cụ mở khí quản. Trang thiết bị gồm tủ thuốc chống sốc, máy thở, bóng Ambu, oxy và monitoring theo dõi điện tim, SpO₂, huyết áp.

Đối với người bệnh, tài liệu hướng dẫn đặt nằm đầu thấp, nghiêng trái nếu có nôn để hạn chế nguy cơ hít sặc. Thời gian xử trí là ngay lập tức, tại bất kỳ nơi nào xảy ra sốc phản vệ, không chờ chuyển người bệnh đến khu vực khác mới bắt đầu cấp cứu. Hồ sơ bệnh án cần ghi nhận đầy đủ diễn biến, thời điểm khởi phát, dị nguyên nghi ngờ, thuốc đã sử dụng, đáp ứng điều trị và quá trình theo dõi.

Nội dung trọng tâm của tài liệu là các bước tiến hành xử trí. Bước đầu tiên là ngừng ngay dị nguyên nếu còn đang sử dụng, đồng thời cho người bệnh thở oxy. Bước tiếp theo là tiêm Adrenaline ngay, đường tiêm bắp mặt ngoài đùi, với liều người lớn 0,3–0,5 mg và trẻ em 0,01 mg/kg theo nội dung tài liệu. Đây là bước then chốt, không nên trì hoãn khi đã nghi ngờ sốc phản vệ.

Sau khi dùng Adrenaline, nhân viên y tế cần thiết lập đường truyền tĩnh mạch và truyền nhanh dịch để hỗ trợ tuần hoàn. Các thuốc hỗ trợ như kháng histamin, corticoid và khí dung Salbutamol được sử dụng tùy tình trạng lâm sàng và y lệnh. Nếu người bệnh ngừng tuần hoàn, cần tiến hành hồi sinh tim phổi ngay theo quy trình cấp cứu ngừng tuần hoàn. Trong suốt quá trình xử trí, phải theo dõi liên tục mạch, huyết áp, SpO₂, tình trạng hô hấp, tri giác và các dấu hiệu nặng lên.

Sau khi tình trạng ban đầu được kiểm soát, tài liệu khuyến nghị chuyển người bệnh đến khu hồi sức tích cực để tiếp tục theo dõi và điều trị. Việc theo dõi sau sốc phản vệ rất quan trọng vì người bệnh có thể tái diễn triệu chứng hoặc xuất hiện biến chứng sau giai đoạn cấp. Tài liệu nêu cần theo dõi ít nhất 24 giờ, đồng thời chú ý các tai biến có thể gặp như loạn nhịp tim hoặc tăng huyết áp sau dùng Adrenaline. Khi có bất thường, cần điều chỉnh điều trị và sử dụng thuốc chống loạn nhịp nếu có chỉ định.

Phụ lục của tài liệu liệt kê danh mục chuẩn bị để thực hiện quy trình xử trí sốc phản vệ, bao gồm nhân lực trực tiếp, thuốc, vật tư y tế và trang thiết bị. Danh mục thuốc có Adrenaline, Methylprednisolone, Hydrocortisone, Diphenhydramine hoặc Chlorpheniramine, NaCl 0,9%, Ringer Lactate, Glucose 5% và Salbutamol khí dung. Danh mục vật tư, thiết bị gồm dây truyền dịch, kim luồn tĩnh mạch, bơm tiêm, dụng cụ kiểm soát đường thở, găng tay, tủ chống sốc, máy thở, bóng Ambu, bình oxy, máy hút dịch và monitoring.